Nhiều chị nhắn tin hỏi Dược sĩ Trà: “Dạo này tay chân em hay bị tê tê, châm chích như kiến bò, nhất là bàn chân lúc ngồi lâu hay buổi tối trước khi ngủ. Em tra trên mạng thấy nói có thể liên quan đường huyết, không biết có đáng lo không Dược sĩ Trà?”

Đây là câu hỏi Dược sĩ Trà nhận được khá thường xuyên từ chị em ở tuổi trung niên, nhất là những ai có người thân từng bị tiểu đường hoặc bản thân đang thừa cân, ít vận động. Tê bì chân tay có nhiều nguyên nhân, nhưng một trong những nguyên nhân chị em không nên bỏ qua là tổn thương thần kinh ngoại biên liên quan đến đường huyết cao kéo dài. Hôm nay Dược sĩ Trà sẽ chia sẻ cặn kẽ để chị em hiểu đúng và biết khi nào cần đi khám sớm.

Nội dung chính:

• Tê bì chân tay và đường huyết cao có liên quan thế nào?
• Bảng tham khảo: Tỷ lệ gặp biến chứng thần kinh theo mức đường huyết
• Vì sao phụ nữ tuổi trung niên dễ gặp hơn
• Tê bì chân tay không phải lúc nào cũng do đường huyết
• Dược sĩ Trà gợi ý cách chủ động bảo vệ thần kinh và khi nào cần đi khám
• Chị em thường hỏi Dược sĩ Trà

Tê bì chân tay và đường huyết cao có liên quan thế nào?

Theo Healthline, khi đường huyết tăng cao kéo dài, các mạch máu nhỏ nuôi dây thần kinh có thể bị tổn thương dần theo thời gian, dẫn đến tình trạng gọi là bệnh thần kinh ngoại biên (peripheral neuropathy). Đây là một trong những biến chứng thường gặp của đường huyết cao không được kiểm soát tốt.

Dược sĩ Trà lưu ý một đặc điểm khá điển hình: triệu chứng thường xuất hiện ở bàn chân, ngón chân trước tiên, sau đó mới lan dần lên bàn tay, ngón tay – dân gian hay mô tả là cảm giác “như đang mang tất, mang găng” dù thực tế không có gì trên da. Các biểu hiện thường gặp gồm:

• Tê, châm chích, như kiến bò ở bàn chân, ngón chân (hay gặp hơn lúc nghỉ ngơi, ban đêm)
• Cảm giác nóng rát hoặc đau nhói như điện giật thoáng qua
• Giảm cảm giác, khó nhận biết nóng – lạnh, dễ bị thương ở chân mà không nhận ra ngay
• Về sau có thể lan lên bàn tay, cẳng tay

Dược sĩ Trà nhấn mạnh: đây chỉ là dấu hiệu gợi ý, không phải cách để chị em tự chẩn đoán tiểu đường hay biến chứng thần kinh tại nhà. Muốn biết chính xác, chị em cần xét nghiệm đường huyết, HbA1c và được bác sĩ thăm khám, đánh giá cảm giác bàn chân bằng các nghiệm pháp chuyên môn.

Bảng tham khảo: Tỷ lệ gặp biến chứng thần kinh theo mức đường huyết

Dược sĩ Trà tổng hợp số liệu từ NIDDK (qua Healthline) và một tổng quan hệ thống trên PubMed/NCBI (tổng hợp 29 nghiên cứu, hơn 9.300 người tham gia) để chị em dễ hình dung:

Nhóm đường huyết	Tỷ lệ ghi nhận dấu hiệu thần kinh ngoại biên
Đường huyết bình thường (dân số chung)	Khoảng 1–3%
Tiền tiểu đường (rối loạn đường huyết lúc đói / rối loạn dung nạp glucose)	Đa số nghiên cứu ghi nhận khoảng 6–34%, một số nghiên cứu dùng kỹ thuật đo chuyên sâu ghi nhận tới 66–77%
Đã mắc tiểu đường	Khoảng 60–70% (theo NIDDK)

Dược sĩ Trà xin lưu ý: đây là số liệu tổng hợp mang tính tham khảo từ các nghiên cứu khác nhau, tỷ lệ thực tế có thể thay đổi tùy phương pháp đo và đặc điểm từng nhóm người tham gia nghiên cứu, không áp dụng cứng nhắc cho từng cá nhân.

Vì sao phụ nữ tuổi trung niên dễ gặp hơn

Dược sĩ Trà quan sát thấy một số yếu tố thường gặp ở phụ nữ trung niên khiến nguy cơ này rõ hơn:

• Kháng insulin tăng dần theo tuổi: đặc biệt khi nội tiết tố estrogen suy giảm ở giai đoạn tiền mãn kinh – mãn kinh, cơ thể dễ nhạy cảm hơn với đường huyết và mỡ máu
• Ít vận động hơn trước: do bận công việc, gia đình, khiến cơ thể khó kiểm soát đường huyết hiệu quả
• Thừa cân, tích mỡ bụng: làm tăng tình trạng viêm mạn tính âm thầm, một trong các yếu tố góp phần tổn thương thần kinh theo thời gian
• Huyết áp cao, mỡ máu cao đi kèm: theo Healthline, đây cũng là các yếu tố nguy cơ cộng hưởng làm tổn thương mạch máu nuôi dây thần kinh nặng hơn

Theo Dược sĩ Trà, chính vì nhiều yếu tố này thường “âm thầm” đi cùng nhau ở tuổi trung niên mà không ít chị em chủ quan, chỉ đến khi có triệu chứng rõ mới đi khám.

Tê bì chân tay không phải lúc nào cũng do đường huyết

Dược sĩ Trà muốn chị em lưu ý: tê bì chân tay là triệu chứng có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau, không riêng gì đường huyết cao. Một số nguyên nhân khác cũng khá thường gặp gồm:

• Thiếu vitamin B12: theo một số nghiên cứu đăng trên PubMed/NCBI, người dùng metformin (thuốc hỗ trợ đường huyết) lâu dài có nguy cơ thiếu vitamin B12 cao hơn, cũng có thể gây tê bì tương tự – nên cần bác sĩ kiểm tra để phân biệt chứ không tự ý bổ sung tùy tiện
• Hội chứng ống cổ tay: thường gây tê ở ngón tay cái, trỏ, giữa, hay gặp ở người làm việc tay nhiều
• Thoái hóa cột sống cổ, thoát vị đĩa đệm: có thể chèn ép dây thần kinh gây tê lan xuống tay
• Thiếu máu, tuần hoàn kém: cũng có thể gây cảm giác tê, lạnh ở đầu chi

Vì vậy, Dược sĩ Trà luôn khuyên chị em: khi có tê bì chân tay kéo dài, tốt nhất nên đi khám để bác sĩ xác định đúng nguyên nhân, không nên tự suy đoán hay tự ý dùng thuốc, thực phẩm chức năng khi chưa rõ tình trạng của mình.

Dược sĩ Trà gợi ý cách chủ động bảo vệ thần kinh và khi nào cần đi khám

1. Kiểm tra đường huyết, HbA1c định kỳ

Đặc biệt nếu chị em có yếu tố nguy cơ như thừa cân, ít vận động, gia đình có người bị tiểu đường, hoặc đang ở giai đoạn tiền mãn kinh – mãn kinh. Phát hiện sớm tình trạng đường huyết cao giúp có hướng chăm sóc kịp thời.

2. Xây dựng lối sống hỗ trợ ổn định đường huyết

Theo Dược sĩ Trà, ăn uống cân bằng (ưu tiên rau xanh, chất xơ, hạn chế tinh bột tinh chế và đường), vận động đều đặn ít nhất 150 phút mỗi tuần, duy trì cân nặng hợp lý là nền tảng quan trọng hỗ trợ kiểm soát đường huyết lâu dài.

3. Chăm sóc bàn chân mỗi ngày

Dược sĩ Trà khuyên chị em nên quan sát bàn chân mỗi tối: có vết trầy xước, chai sạn, đổi màu bất thường không, vì khi cảm giác bàn chân giảm, các tổn thương nhỏ có thể không được nhận ra kịp thời.

4. Không tự ý dùng thuốc hay thực phẩm chức năng khi chưa rõ nguyên nhân

Nếu đang nghi ngờ thiếu vitamin B12 do dùng metformin lâu dài, chị em nên hỏi ý kiến bác sĩ để được xét nghiệm và bổ sung đúng liều, đúng cách thay vì tự mua uống.

5. Khi nào cần đi khám sớm

Dược sĩ Trà khuyên chị em nên đi khám sớm nếu: tê bì ngày càng tăng, lan rộng; xuất hiện vết thương ở chân lâu lành; mất cảm giác rõ rệt ở bàn chân; hoặc tê bì kèm theo các dấu hiệu khác như khát nước nhiều, tiểu nhiều, sụt cân không rõ nguyên nhân.

Đừng chờ triệu chứng nặng mới quan tâm đến đường huyết

Tê bì chân tay là triệu chứng dễ bị bỏ qua vì thường thoáng qua, không gây đau nhiều ở giai đoạn đầu. Nhưng theo Dược sĩ Trà, đây cũng chính là lý do nhiều chị em phát hiện đường huyết cao khá muộn. Chủ động xét nghiệm định kỳ và điều chỉnh lối sống sớm luôn là cách tiết kiệm và nhẹ nhàng hơn nhiều so với khi biến chứng đã rõ.

Chị em thường hỏi Dược sĩ Trà

Tê bì chân tay thoáng qua, lâu lâu mới bị thì có cần đi khám không?

Theo Dược sĩ Trà, nếu chỉ thoáng qua một vài lần do ngồi sai tư thế thì chưa đáng lo. Nhưng nếu tình trạng lặp lại thường xuyên, kéo dài hoặc có xu hướng tăng dần, chị em nên đi khám để kiểm tra đường huyết và loại trừ các nguyên nhân khác.

Bị tê bì chân tay có chắc chắn là bị tiểu đường không?

Không chắc chắn. Như Dược sĩ Trà chia sẻ ở trên, tê bì có thể do nhiều nguyên nhân khác như thiếu vitamin B12, hội chứng ống cổ tay, thoái hóa cột sống cổ… Chỉ có xét nghiệm và thăm khám mới xác định được chính xác nguyên nhân.

Tổn thương thần kinh do đường huyết cao có hồi phục được không?

Theo một số nghiên cứu Dược sĩ Trà tham khảo trên PubMed/NCBI, ở giai đoạn sớm (tiền tiểu đường), việc điều chỉnh lối sống và đưa đường huyết về mức ổn định có thể hỗ trợ cải thiện phần nào các tổn thương thần kinh nhỏ. Tuy nhiên mức độ cải thiện còn tùy từng trường hợp, chị em nên trao đổi cụ thể với bác sĩ điều trị.

Dùng thuốc trị tiểu đường lâu năm thì nên lưu ý gì về tê bì chân tay?

Dược sĩ Trà khuyên chị em đang dùng metformin lâu dài nên hỏi bác sĩ về việc kiểm tra định kỳ vitamin B12, vì thiếu B12 cũng có thể gây tê bì tương tự biến chứng thần kinh do đường huyết, dễ gây nhầm lẫn nếu không được kiểm tra rõ.

Chị em cần tư vấn thêm, để lại thông tin hoặc nhắn cho Dược sĩ Trà nhé!

Nguồn tham khảo: Healthline – Diabetic Peripheral Neuropathy (trích dẫn số liệu từ NIDDK – National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases); PubMed/NCBI – Prevalence of peripheral neuropathy in pre-diabetes: a systematic review; PubMed/NCBI – các nghiên cứu về thiếu vitamin B12 ở người dùng metformin lâu dài.
Bài viết mang tính chất giáo dục sức khỏe, không thay thế cho chẩn đoán hoặc điều trị y khoa. Việc xét nghiệm, chẩn đoán và dùng thuốc (nếu cần) cần được thực hiện theo chỉ định của bác sĩ.