Nhiều chị nhắn tin hỏi Dược sĩ Trà: “Dạo này chị ngủ không sâu giấc, nửa đêm hay giật mình tỉnh dậy như hụt hơi, sáng ra đau đầu, mệt mỏi dù đi ngủ sớm. Chồng chị bảo chị ngáy to hơn trước và có lúc như nín thở một lúc rồi mới thở lại. Chị năm nay 48 tuổi, đang trong giai đoạn tiền mãn kinh, không biết có liên quan gì không Dược sĩ Trà?”

Dược sĩ Trà nhận được khá nhiều câu hỏi tương tự từ các chị trong giai đoạn tiền mãn kinh và mãn kinh. Đây không phải chuyện hiếm gặp: nội tiết tố suy giảm trong giai đoạn này thực sự có liên quan đến một vấn đề giấc ngủ ít được nhắc tới nhưng khá quan trọng – chứng ngưng thở khi ngủ (sleep apnea). Hôm nay Dược sĩ Trà sẽ chia sẻ rõ hơn để chị em hiểu và biết cách quan tâm đúng mức.

Mục lục:

• Vì sao tiền mãn kinh – mãn kinh làm tăng nguy cơ ngưng thở khi ngủ?
• Dấu hiệu ở phụ nữ dễ bị bỏ qua vì khác với nam giới
• Số liệu Dược sĩ Trà tổng hợp để chị em dễ hình dung
• Dược sĩ Trà gợi ý những việc chị em có thể làm ngay
• Khi nào nên đi khám, tầm soát ngưng thở khi ngủ?
• Chị em thường hỏi Dược sĩ Trà

Vì sao tiền mãn kinh – mãn kinh làm tăng nguy cơ ngưng thở khi ngủ?

Dược sĩ Trà giải thích đơn giản thế này: estrogen và progesterone không chỉ ảnh hưởng đến chu kỳ kinh nguyệt, mà còn góp phần giữ cho cơ và mô mềm vùng hầu họng săn chắc, ít bị chùng xẹp khi ngủ. Khi hai nội tiết tố này suy giảm dần trong giai đoạn tiền mãn kinh rồi mãn kinh, đường thở phía trên dễ bị hẹp hoặc xẹp lại hơn trong lúc ngủ, gây ra các đợt ngừng thở ngắn hoặc thở nông.

Theo Sleep Foundation, đây chính là lý do khiến tỷ lệ ngưng thở khi ngủ tăng rõ rệt quanh giai đoạn mãn kinh: khoảng 1/4 phụ nữ gặp tình trạng này trong những năm trước mãn kinh, và tỷ lệ tăng lên hơn 1/3 ở giai đoạn sau mãn kinh. Một bài viết khác cũng của Sleep Foundation còn ghi nhận cụ thể hơn: nội tiết tố nữ sụt giảm có thể khiến nguy cơ mắc ngưng thở khi ngủ tăng hơn gấp đôi so với trước đó.

Cân nặng tăng lên – vốn khá phổ biến ở giai đoạn này do rối loạn nội tiết tố – cũng là yếu tố cộng thêm, vì mỡ tích tụ quanh vùng cổ và họng càng làm đường thở dễ bị chèn ép khi nằm ngủ. Dược sĩ Trà cũng muốn chia sẻ thêm một nghiên cứu khá thú vị: khi theo dõi hơn 770 phụ nữ tuổi 40-67, các nhà khoa học nhận thấy nồng độ estrogen và progesterone trong máu càng cao thì tỷ lệ ngáy, thở bất thường và những cơn nghẹn thở khi ngủ càng thấp – cho thấy mối liên hệ khá rõ giữa nội tiết tố nữ và sức khỏe hô hấp lúc ngủ.

Dấu hiệu ở phụ nữ dễ bị bỏ qua vì khác với nam giới

Đây là phần Dược sĩ Trà muốn chị em đặc biệt lưu ý, vì phần lớn mọi người vẫn hình dung ngưng thở khi ngủ là phải “ngáy to như sấm” – trong khi ở phụ nữ, biểu hiện thường âm thầm hơn và rất dễ bị nhầm với các rối loạn do tiền mãn kinh gây ra:

• Mất ngủ, hay tỉnh giấc giữa đêm thay vì ngủ liền mạch
• Đau đầu vào buổi sáng do nồng độ oxy trong máu giảm khi ngủ
• Mệt mỏi, buồn ngủ ban ngày dù đã ngủ đủ giờ
• Dễ cáu gắt, lo âu, giảm tập trung – rất dễ nhầm là do nội tiết tố thay đổi tâm trạng
• Hay thức dậy để đi tiểu đêm
• Hội chứng chân không yên (cảm giác khó chịu ở chân, muốn cử động liên tục)

Dược sĩ Trà chia sẻ theo tài liệu chuyên môn Trà tham khảo: vì phụ nữ thường kể với bác sĩ về mất ngủ, mệt mỏi hay tâm trạng thất thường thay vì “ngáy to”, nên tình trạng ngưng thở khi ngủ ở phụ nữ dễ bị bỏ sót hoặc chẩn đoán nhầm thành trầm cảm, rối loạn lo âu hoặc đơn thuần là “triệu chứng tiền mãn kinh”. Ước tính khoảng 10-15% phụ nữ trưởng thành có ngưng thở khi ngủ, nhưng tỷ lệ được phát hiện và đi khám còn thấp hơn nhiều so với thực tế.

Số liệu Dược sĩ Trà tổng hợp để chị em dễ hình dung

Mốc thời gian / nhóm	Tỷ lệ hoặc mức độ liên quan
Những năm trước mãn kinh	Khoảng 1/4 phụ nữ có ngưng thở khi ngủ
Giai đoạn sau mãn kinh	Tăng lên hơn 1/3 phụ nữ
Nguy cơ mắc mới khi estrogen sụt giảm	Có thể tăng hơn gấp đôi so với trước đó
Tỷ lệ phụ nữ trưởng thành nói chung có ngưng thở khi ngủ	Khoảng 10-15%, nhiều trường hợp chưa được phát hiện
Phụ nữ 40-67 tuổi báo cáo có ngáy (nghiên cứu châu Âu, 774 người)	Khoảng 71%

Nguồn: Sleep Foundation; nghiên cứu công bố trên Journal of Clinical Sleep Medicine dựa trên European Community Respiratory Health Survey (ScienceDaily đưa tin, 2022).

Dược sĩ Trà gợi ý những việc chị em có thể làm ngay

Tin vui là có nhiều việc đơn giản chị em có thể bắt đầu ngay tại nhà để hỗ trợ giấc ngủ dễ thở hơn, dù không thể thay thế việc thăm khám khi nghi ngờ có ngưng thở khi ngủ thật sự.

1. Duy trì cân nặng hợp lý

Giảm bớt mỡ thừa, đặc biệt vùng cổ và bụng, giúp giảm áp lực lên đường thở khi nằm ngủ. Dược sĩ Trà khuyên nên giảm cân từ từ, kết hợp ăn uống cân bằng và vận động đều đặn thay vì giảm cân cấp tốc.

2. Điều chỉnh tư thế ngủ

Nằm nghiêng thay vì nằm ngửa có thể giúp đường thở ít bị chèn ép hơn. Có thể dùng thêm gối kê lưng để tránh lật người nằm ngửa trong lúc ngủ.

3. Hạn chế rượu bia, thuốc an thần vào buổi tối

Những chất này làm giãn cơ vùng họng quá mức, khiến đường thở dễ xẹp hơn trong lúc ngủ. Dược sĩ Trà khuyên nên tránh dùng vào buổi chiều tối, nhất là vài giờ trước khi ngủ.

4. Giữ phòng ngủ mát mẻ, hạn chế caffeine

Phòng ngủ quá nóng dễ cộng hưởng với các cơn bốc hỏa, khiến giấc ngủ càng chập chờn. Hạn chế caffeine sau buổi trưa cũng là điều Dược sĩ Trà thường nhắc chị em trong giai đoạn tiền mãn kinh.

5. Vận động đều đặn

Tập thể dục nhẹ nhàng, đều đặn (đi bộ nhanh, yoga, bơi lội) không chỉ hỗ trợ cân nặng mà còn được ghi nhận giúp cải thiện chất lượng giấc ngủ nói chung ở phụ nữ tuổi trung niên.

Khi nào nên đi khám, tầm soát ngưng thở khi ngủ?

Dược sĩ Trà khuyên chị em nên đi khám chuyên khoa (nội hô hấp hoặc chuyên khoa giấc ngủ) nếu có các dấu hiệu sau, đặc biệt khi chúng xuất hiện cùng lúc và kéo dài:

• Người thân nhận thấy có ngáy to hoặc có những lúc như ngừng thở khi ngủ
• Thức dậy nhiều lần trong đêm với cảm giác hụt hơi, nghẹt thở
• Đau đầu, khô miệng vào buổi sáng gần như mỗi ngày
• Buồn ngủ ban ngày nghiêm trọng, ảnh hưởng đến công việc, lái xe
• Đã thử các cách cải thiện giấc ngủ thông thường nhưng không đỡ

Bác sĩ có thể chỉ định đo đa ký giấc ngủ (polysomnogram) tại cơ sở y tế hoặc thiết bị theo dõi giấc ngủ tại nhà để đánh giá chính xác mức độ, từ đó đưa ra hướng xử trí phù hợp. Dược sĩ Trà nhấn mạnh đây là bước quan trọng vì ngưng thở khi ngủ nếu để kéo dài không được quan tâm có thể ảnh hưởng đến tim mạch và huyết áp về lâu dài.

Chị em thường hỏi Dược sĩ Trà

1. Ngưng thở khi ngủ có phải chỉ gặp ở người béo phì không?
Không hẳn. Cân nặng dư thừa là yếu tố nguy cơ quan trọng, nhưng thay đổi nội tiết tố tuổi mãn kinh, cấu trúc vùng hàm – họng, tuổi tác cũng là những yếu tố góp phần, kể cả ở người có cân nặng bình thường.

2. Em không ngáy thì có loại trừ được ngưng thở khi ngủ không?
Chưa chắc. Theo Dược sĩ Trà quan sát từ tài liệu chuyên môn, phụ nữ thường bị tắc nghẽn đường thở một phần thay vì hoàn toàn như nam giới, nên có thể không ngáy to nhưng vẫn có những đợt thở nông, gián đoạn giấc ngủ.

3. Bổ sung nội tiết tố có giúp cải thiện ngưng thở khi ngủ không?
Một số nghiên cứu ghi nhận nồng độ estrogen, progesterone liên quan đến mức độ ngáy và thở bất thường khi ngủ, nhưng đây mới là mối liên hệ quan sát được, chưa đủ bằng chứng để khẳng định bổ sung nội tiết tố sẽ cải thiện hoàn toàn tình trạng này. Quyết định có nên bổ sung nội tiết tố hay không cần bác sĩ chuyên khoa đánh giá cụ thể cho từng người.

4. Tình trạng này có tự hết sau khi qua giai đoạn mãn kinh không?
Không nên chủ quan chờ tự hết. Dược sĩ Trà khuyên nếu nghi ngờ có ngưng thở khi ngủ, chị em nên đi khám sớm để được đánh giá đúng mức độ, vì để kéo dài có thể ảnh hưởng đến tim mạch và chất lượng cuộc sống.

Nguồn tham khảo: Sleep Foundation (Menopause and Sleep; Sleep Apnea Symptoms in Women); Cleveland Clinic (Obstructive Sleep Apnea); nghiên cứu về nội tiết tố nữ và ngưng thở khi ngủ công bố trên Journal of Clinical Sleep Medicine, đưa tin lại bởi ScienceDaily (2022).

Bài viết mang tính chất giáo dục và tham khảo sức khỏe, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa. Nếu có dấu hiệu nghi ngờ ngưng thở khi ngủ, chị em nên đến cơ sở y tế để được thăm khám phù hợp.

Nếu chị em còn thắc mắc gì về giấc ngủ hay các thay đổi nội tiết tố tuổi tiền mãn kinh, cứ nhắn cho Dược sĩ Trà nhé!